Fornorska literacy

Våra møte med literacy
Da vi først møtte literacy i teorien på utdanninga, møtte me omgrepet tekstkunne. Vi trudde vi hadde ei forståing for omgrepet, men etter å ha starta dette skuleåret sjå vi at vi ikkje hadde forståing for heile omgrepet. 

Historisk
Omgrepet ‘literacy’ har sitt utgangspunkt i det latinske omgrepet Littera og direkte omsett frå Engelsk handlar literacy om evna til å kunne lese og skrive. Tidlegare blei literacy forstått på nettopp denne måta og ein kan si det er eit ganske avgrensa forståing i forhold til korleis forståinga har utvida seg til i dag (Blikstad-Balas, 2019, s. 9-11). 

I dagens fagspråk handlar literacy om mykje meir enn det å kunne setje saman bokstavar og få dei til å bety noko og det finnast ulike årsaker til kvifor forståinga for omgrepet har utvida seg. Blikstad-Balas (2019, s. 10) visar til to årsaker, den første er forståinga for at det ikkje berre er verbalspråk som kan formidle meining, bokstavar vert ofte sett i lys av andre modalitetar, som saman formidlar ein meining. Den andre årsaka er at bokstavar, ord og tekstar ikkje opptrer aleine, dei er ein del av ein større sosial og kulturell samanheng som vert påverke av korleis tekstar blir skrevet, lest og oppfatta. Skjelbred & Veum (2013, s. 12-14) visar også til at forståinga kan sjåast i lys av endringa som har hendt i samfunnetLesing og skriving har ikkje alltid vore en kompetanse som alle har beherska i samfunnet, og kom først og fremst på banen for at samfunnet skulle innlemmast i den religiøse tekstkulturen. Det at fleire beherska lesing og skriving bidrog til økt mangfald av teksterder også fleire modalitetar kom meir på banen.  

Definisjon
Sjølv om omgrepet har verte meir kjend, er det ein ueinigheit om vi skal ta i bruk det engelske omgrepet eller kva omgrep vi kan bruka på norsk. Dette kan forklarast med at det er vanskeleg å finne eit omgrep på norsk som dekker det same som ordet literacy. Tydinga til omgrepet som veljast må også være det same uansett korleis språk. Vi har valt å vise til UNESCO, som har ein kjend internasjonal definisjon på omgrepet.  

Literacy is the abilty to identify, understand, interpret, createcommunicate and computeusing printed and written materials associated with varying contextsLiteracy involves a continuum of learning in enabling individuals to achieve their goals, to develop their knowledge and potential, and to participate fully in their community and society (UNESCO, 2017) is the abilty to identify, understand, interpret, createcommunicate and computeusing printed and written materials associated with varying contextsLiteracy involves a continuum of learning in enabling individuals to achieve their goals, to develop their knowledge and potential, and to participate fully in their community and society (UNESCO, 2017) 

Definisjonen til UNESCO er ganske omfattande og detaljert. Det tek både for seg kva literacy skal gjere deg i stand til, som blant annet evna til å identifisere, forstå, reflektere og evna til å gjere dette i ulike kontekster. Videre skal denne kompetansen mogleggjere å oppnå sine mål, gje tilgang til læring og utvikle sin kunnskap og potensial, for å gi full deltaking i samfunnet. Literacy skal gjere deg i stand til, som blant anna evna til å identifisere, forstå, reflektere og evna til å gjere dette i ulike kontekster. Vidare skal denne kompetansen mogleggjere å oppnå sine mål, gje tilgang til læring og utvikle sin kunnskap og potensial, for å gi full deltaking i samfunnet.   

Tolking  
Omgrep som blir nytta i Norge er blant anna tekstkunnskap, tekstkunnetekstdugleik, litterasitet og tekstkyndighet. Vi vil bruke omgrepet litterasitet, sidan dette er eit fornorska ord og det omgrepet som liknar mest på engelske. Vi har sett på kva UNESCO legg i omgrepet og korleis dei ulike omgrepa kan bli avgrensa for mykje om man veljar dei. Slik som tekstkunne og tekstdugleik, disse kan avgrensa omgrepet med å bruke kunne og dugleik med tydinga for dei omgrepa. Litterasitet er eit ord som ikkje er vorten brukt før og kjennes meir open omgrep, slik at da passar det til beskrivinga om at literacy er eit omgrep i stadig utvikling og kan vere annleis i morgon. 

 Skriven av: Cathrin Sjøveian Fredriksen og Kristine Holten Langaas 

Kjelder 

Blikkstad-Balas, M. (2019). Literacy i skolen. Oslo: Universitetsforlaget  

Skjelbred, D., Veum, A. (2013). Literacy i læringskontekterInnledning – Litteracy i læringskontekster. Oslo: Cappelen Damm 

UNESCO (2017). Reading the past, writing the future. Hentet fra https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000247563 

Posted in Uncategorized | Leave a comment